(TH) - Bắc Hoa cái tên một bản làng xinh đẹp đã làm ấn tượng đầu tiên về một vùng đất thêm hấp dẫn những lữ khách đường xa. Bắc Hoa thuộc xã Tân Sơn huyện Lục Ngạn - nơi có những nếp nhà nhỏ trình tường đất với lô xô những mái ngói âm dương xinh xắn bên những triền đồi xanh mát.

Hành trình từ thành phố Bắc Giang đến Bắc Hoa mất chừng hơn 1 giờ xe chạy. Từ thành phố Bắc Giang theo đường tâm linh Tây Yên Tử đến Bắc Hoa khá thuận lợi (trừ đoạn đường 31 hiện đang xuống cấp). Sau khi đến thị trấn Chũ, bạn sẽ đi tiếp quốc lộ 31 đến ngã ba Kép xã Hồng Giang là rẽ vào đường tỉnh 290, đi khoảng 15km rồi đi tiếp khoảng 7km theo quốc lộ 279 đoạn nối từ Bắc Giang đi huyện Đình lập tỉnh Lạng Sơn. Qua Trung tâm xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn - nơi hằng năm vẫn diễn ra chợ tình Tân Sơn từ quốc lộ 279 rẽ khoảng 2km đường nhựa là đến Bắc Hoa.

Chúng tôi men theo suối Thác Lười để vào bản. Đây là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Nùng Phàn Sình với những ngôi nhà trình tường độc đáo. 

Bắc Hoa đẹp như một cô gái miền sơn cước, mộc mạc, bình dị mà nên thơ…hai bên đường đi là những đồi cây xanh mát, những ngôi nhà ẩn hiện trong những đồi vải điệp trùng. Nổi bật trên những vạt đồi vải xanh mướt mát là chòm những ngôi nhà mái ngói âm dương lô xô để lại nhiều ấn tượng cho những người có dịp đặt chân đến Bắc Hoa. Ngay bên đường chính vào thôn một chòm xóm những ngôi nhà cổ trình tường nằm san sát khiến ai qua cũng muốn dừng chân.

Đây là một xóm gồm 17 hộ gia định, chủ yếu là anh em dòng tốc sống quây quần hầu như ko có sự ngăn cách, từ sân nhà nọ có thể bước luôn sang nhà kia, hoặc chỉ phân chia ranh giới bằng các lối đi chung, những hàng rào cây, đá xếp chồng lên nhau hoặc những vạt hoa dại… Cả 17 hộ đều còn giữ được nếp nhà truyền thống trình tường đất và mái ngói âm dương khơi gợi sự kết nối giữa hiện tại và quá khứ.

Bên nếp nhà trình tường, cụ bà Vi Thị Thêm–người phụ nữ 80 tuổi của bản vẫn ngày ngày ngồi bên khung cửu dệt những tấm khăn tràm để bán cho người dân tộc mình dùng trong mỗi dịp hội xuân…là hình ảnh khiến người ta liên tưởng đến sự vĩnh hằng của những nét văn hoá truyền thống sẽ trường tồn theo thời gian. Ở bản Bắc Hoa còn có câu lạc bộ hát Slong hao với hơn 30 thành viên.

Thôn Bắc Hoa có hơn 160 hộ gia đình, 100% là người Nùng. Các hộ dân sống rải rác bên những triền đồi bằng cách canh tác nông nghiệp, trồng cây ăn quả và một ít diện tích lúa, cây rau màu ngắn ngày.

Tuy nhiên, đến đây mà chưa biết thác Khỉ Dòm thì cũng coi như chưa biết Bắc Hoa. Tôi cùng Lăng Quốc Kỳ, con cụ Lăng Văn Ngán - người có công lưu giữ, bảo tồn, phát triển vốn dân ca ngược con đường bê tông để đến thác Khỉ Dòm. Phía trước vẫn là thảm xanh rừng thẳm, vẫn tiếng chim hòa cùng tiếng suối. Lăng Quốc Kỳ cho hay: Đây là thác Khỉ Dòm bên ngọn suối Thác Lười. Con suối bắt nguồn từ núi rừng Lạng Sơn nhưng chẳng hiểu sao về đây lại thành tên gọi Thác Lười. Chẳng biết lười nhác hay chăm chỉ siêng năng, chỉ biết từ lâu rồi, theo dòng chảy Thác Lười có Hội Thác Lười sau cữ Giêng, Hai mùa Soong hao lại không ít cặp uyên ương thành đôi lứa, nên vợ nên chồng.

Vẫn dòng suối ấy đã sinh chợ Thác Lười 5 ngày một lượt để đồng bào các dân tộc trong vùng có dịp gặp mặt, mua sắm làm nên bản sắc phiên chợ vùng cao. Suối Thác Lười khi êm đềm dòng chảy, khi réo gầm thác lũ qua bản làng đem nguồn nước lao ra với mênh mông Cấm Sơn hồ rộng. Nghe nói mấy năm gần đây cả TP Bắc Giang đã được dùng nước hồ Cấm Sơn, ắt hẳn có một phần nước suối Thác Lười.

Tôi nhìn lên phía ngàn xanh, thác Khỉ Dòm ẩn mình trong đó. Đang là mùa khô giá lạnh có lẽ thác vẫn như thiếu nữ ngủ quên trong rừng, đang mơ trong im lìm ngon giấc đợi xuân sang. 

Theo người già nơi đây thì thuở xưa chốn này ngày đêm luôn ầm ào thác đổ. Chim hót véo von, khỉ hú vang rừng, không như bây giờ suối nguồn vẫn chảy mà tiếng thác nhỏ nhẹ thành xa xăm. Thác Khỉ Dòm mãi khe xanh núi Tú Linh kia cũng âm thầm vắng lặng.

Theo tiếng địa phương, “núi Tú Linh” trước mặt có nghĩa “núi Con Khỉ”. Ngày những người già ở đây đang còn là trẻ nhỏ vẫn thấy từng đàn khỉ thường xuyên xuất hiện trên tảng đá bằng cả gian nhà ngay bên cửa thác. Khi thì chúng chí chóe đùa nghịch, khi nhảy nhót mơn trớn nhau.

Lúc đói chúng mò vào nương rẫy bẻ trộm bắp ngô rồi cùng nhai gau gáu, thấy động là tản lên rừng đánh đu chuyền cành tứ tán như xiếc. Bà con bực lắm nhưng đành đứng nhìn coi đó là sự đã rồi, như con gà con lợn nhà mình dưới bản dần thành quen thân. 

Chỉ khi bóng dáng người xuống suối tắm trong những ngày hè nóng bức thì cả đàn khỉ từ tấm đá nơi thác đổ bắt đầu ngó nghiêng phải trái với hai con mắt lạ lẫm rồi đôi khi bắt chước. Nhiều lần vậy nên người dân đơn giản gọi là thác Khỉ Dòm.

Ngày nay, theo xu thế công nghệ 4.0, người dân Bắc Hoa đã bắt đầu truy cập dò tìm theo hình thức du lịch sinh thái cộng đồng trên cơ sở phát huy ưu thế sẵn có bản địa theo tiêu chí vùng miền và đậm đà bản sắc dân tộc.

Du lịch, GO! tổng hợp từ báo Bắc Giang, My Bacgiang